Ba kiểu mái, ba cách bắt khung
Tấm pin không đặt thẳng lên mái mà nằm trên thanh ray nhôm; thanh ray được giữ bằng chi tiết bắt riêng cho từng loại mái. Phần tấm pin, biến tần, tủ điện giống nhau ở mọi nhà — chỉ phần "chân" này khác, và đây là phần quyết định mái có dột, có chịu gió bão hay không.
Mái tôn: chống dột ở lỗ vít
Mái tôn là kiểu dễ lắp nhất và phổ biến nhất ở nhà phố, nhà xưởng miền Bắc. Có hai cách: kẹp ôm vào sóng tôn (với tôn sóng vuông, tôn cliplock) không cần khoan; hoặc vít bắn xuyên tôn vào xà gồ với gioăng cao su EPDM và keo chuyên dụng phủ lên đầu vít. Vít phải bắt vào đỉnh sóng chứ không vào lòng sóng, nơi nước chảy qua. Làm đúng thì lỗ vít không dột; làm ẩu thì dột ngay mùa mưa đầu tiên.
Trước khi lắp, kiểm tra tôn còn dày, chưa gỉ thủng, xà gồ không võng. Mái tôn đã dùng nhiều năm nên thay trước, vì tháo hệ ra để thay tôn sau này tốn công gấp đôi. Khuyến cáo PCCC theo Công văn 3288/C07-P4 nêu không nên lắp tấm pin trên mái làm bằng, hoặc hoàn thiện bằng, vật liệu dễ bắt nhiệt; tôn thông thường thì không thuộc nhóm này.
Mái ngói: không khoan ngói
Với mái ngói, thợ gỡ một số viên ngói tại vị trí chân khung, bắt móc ngói (inox hoặc nhôm) vào xà gồ hoặc li tô bên dưới, rồi lợp lại; phần móc luồn qua khe giữa hai viên ngói để đỡ thanh ray. Ngói không bị khoan nên không tạo đường nước. Viên nào nứt khi gỡ thì thay viên cùng loại — nên hỏi trước nhà còn ngói dự phòng không, vì một số mẫu ngói cũ khó mua lại.
Mái ngói thường dốc hơn mái tôn, nên hướng mái quan trọng hơn: mặt mái quay về Nam, Đông Nam, Tây Nam cho sản lượng tốt; mặt quay về Bắc ở miền Bắc nên tránh. Sản lượng theo từng hướng và độ dốc có ở công cụ la bàn hướng mái.
Mái bằng: nghiêng bao nhiêu độ là đủ
Mái bằng bê tông (sân thượng) cần khung nâng để tấm pin nghiêng về hướng Nam, thường là khung thép hoặc nhôm nâng cao để vẫn dùng được sân thượng phía dưới. Chân khung bắt vào bê tông bằng bu lông nở hoặc đặt trên đế bê tông, sau đó xử lý chống thấm lại tại chân.
Câu hay được hỏi: có cần nghiêng đúng góc tối ưu không? Số PVGIS cho thấy ở các tỉnh miền Bắc, góc tối ưu chỉ 16–21°, và nghiêng 10° kém tối ưu nhiều nhất khoảng 1,5% sản lượng năm. Tức là khung thấp 10–15° là đủ: đỡ gió hơn, rẻ hơn, nước mưa vẫn trôi được bụi. Ngược lại, đặt tấm gần như nằm phẳng thì bụi và lá dễ đọng, phải lau nhiều hơn.
Vuốt ngang để xem đủ bảng
| Tỉnh | Khung 10° hướng Nam | Góc tối ưu | Thêm nếu nghiêng tối ưu |
|---|---|---|---|
| Hà Nội | 1.060 kWh | 17° | +0,6% |
| Hải Phòng | 1.170 kWh | 17° | +0,7% |
| Quảng Ninh | 1.270 kWh | 19° | +1,0% |
| Bắc Ninh | 1.070 kWh | 17° | +0,6% |
| Hưng Yên | 1.130 kWh | 16° | +0,4% |
| Ninh Bình | 1.140 kWh | 16° | +0,4% |
| Thái Nguyên | 1.040 kWh | 17° | +0,7% |
| Phú Thọ | 1.030 kWh | 18° | +0,8% |
| Tuyên Quang | 1.010 kWh | 19° | +1,1% |
| Lào Cai | 1.140 kWh | 21° | +1,5% |
Xem số từng tỉnh: Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Bắc Ninh, Hưng Yên, Ninh Bình.
Điều kiện chung của mọi kiểu mái
- Mái chịu được tải. Khuyến cáo của Cục Cảnh sát PCCC và CNCH (Công văn 3288/C07-P4) yêu cầu bảo đảm khả năng chịu tải của mái trước khi lắp; với nhà ở, kỹ sư khảo sát xà gồ, cột, dầm và tình trạng tôn, ngói.
- Khe thoáng dưới tấm. Khuyến cáo được Báo Hà Tĩnh tổng hợp nêu để khoảng hở ít nhất 10–15 cm giữa tấm pin và mặt mái để tản nhiệt; tấm mát hơn thì phát tốt hơn.
- Khung chống gỉ, chịu gió. Nhôm hoặc thép mạ kẽm, bu lông inox; vùng ven biển như Quảng Ninh, Hải Phòng càng phải chú ý vì hơi muối làm gỉ nhanh.
- Chừa lối đi và lối lên mái. Không lắp kín mái, chừa đường để vệ sinh, sửa chữa, không che lối lên mái và cửa thoát; công trình lớn còn có khoảng cách tối thiểu theo khuyến cáo PCCC, chi tiết ở bài điện mặt trời áp mái có an toàn không.
- Ít bóng che giờ trưa. Téc nước, tum thang, nhà cao tầng bên cạnh là những thứ cần tránh khi xếp tấm.
Mái nhà bạn lắp được bao nhiêu kWp
Mỗi tấm 600 Wp chiếm khoảng 2,7 m² mái trống. Lấy diện tích phần mái nắng tốt, trừ lối đi và chỗ bóng che, chia cho 2,7 là ra số tấm tối đa. Ví dụ hệ 6 kWp cần 10 tấm, khoảng 27 m²; hệ 10 kWp cần 17 tấm, khoảng 46 m².
Vuốt ngang để xem đủ bảng
| Hệ | Hợp hoá đơn | Số tấm | Mái cần |
|---|---|---|---|
| 5 kWp | Dưới 1 triệu | 9 tấm | ≈ 24 m² |
| 6 kWp | 1 – 2 triệu | 10 tấm | ≈ 27 m² |
| 8 kWp | 2 – 3 triệu | 14 tấm | ≈ 38 m² |
| 10 kWp | 3 – 4 triệu | 17 tấm | ≈ 46 m² |
| 12 kWp | 4 – 5 triệu | 20 tấm | ≈ 54 m² |
| 15 kWp | 5 – 8 triệu | 25 tấm | ≈ 68 m² |
| 20 kWp | 8 – 12 triệu | 34 tấm | ≈ 92 m² |
| 30 kWp | Trên 12 triệu | 50 tấm | ≈ 135 m² |
Mái nhỏ hơn mức hệ cần thì vẫn lắp được hệ nhỏ hơn, phần điện còn lại vẫn mua lưới như cũ. Nhập tiền điện ở công cụ tính công suất để biết số tấm và diện tích, hoặc xem cách bố trí theo kiểu nhà ở trang lắp điện mặt trời gia đình. Các bộ phận còn lại của hệ xem ở bài cấu tạo hệ thống điện mặt trời.
